Di tích lịch sử - văn hóa cấp Quốc gia Thành Bản Phủ thuộc Thôn Tân Lập, xã Thanh An, tỉnh Điện Biên được xây dựng từ năm 1758 đến năm 1762, rộng hơn 80 mẫu, dựa lưng vào sông Nậm Rốm; chân thành rộng 15m, mặt thành rộng 5m, cao 15m; tường thành đắp bằng đất, trồng tre gai đem từ miền Tây Thanh Hóa, hào sâu rộng 4 - 5 thước.

           Có truyền thuyết nói rằng trên mặt thành ngựa, voi có thể đi lại được. Thành có các các cửa: tiền, hậu, tả, hữu. Trong thế kỷ 18, sau khi lãnh đạo cuộc khởi nghĩa nông dân chống lại triều đình Lê - Trịnh tại vùng đất thuộc Thái Bình ngày nay, tướng quân Hoàng Công Chất đã đưa nghĩa quân lên vùng Tây Bắc, liên kết, phối hợp với 2 tướng địa phương là tướng Ngải, tướng Khanh lãnh đạo nhân dân đánh bại cuộc xâm lược của giặc Phẻ, giải phóng hoàn toàn đất Mường Thanh. Để tưởng nhớ công lao to lớn của ông, tại thành Bản Phủ, người dân đã lập đền thờ vị thủ lĩnh nông dân Hoàng Công Chất, người có công lao to lớn trong cuộc đấu tranh đánh đuổi giặc Phẻ, bảo vệ bản Mường.

Khu di tích Thành Bản Phủ - Đền thờ Hoàng Công Chất

            Ngày nay, tuy không còn mang dáng vẻ rộng lớn như xưa nhưng di tích Thành Bản Phủ được tôn tạo một đoạn tường thành để khách thăm quan có thể liên tưởng về tòa thành cổ uy nghi, bề thế, một công trình kiến trúc quân sự trấn thủ vùng biên cương. Đứng trên vọng thành, du khách có thể ngắm nhìn phong cảnh toàn vùng với những mái nhà sàn thấp thoáng ẩn hiện sau những rặng tre xanh và cánh đồng trải dài. Khu vực bên trong thành có nhà sàn văn hóa đủ sức chứa hàng trăm người, hai bên tường thành là ao sen kè đá chung quanh cùng hệ thống đường gạch và sân bãi rộng phục vụ cho những hoạt động văn hóa, lễ hội, vui chơi và thi đấu thể thao. Tại trung tâm đền thờ sừng sững cây cổ thụ được người dân nơi đây gọi là cây đại đoàn kết. Bởi cùng chung một gốc, nhưng lại là sự hòa hợp của 3 cây si, cây đa, cây đề gắn kết, hòa quyện vào nhau, tỏa bóng mát cho cả sân đền.

       (Cây đa cổ thụ trong Khu di tích)

   Tương truyền rằng, cây cổ thụ này là do thủ lĩnh Hoàng Công Chất và 2 vị thủ lĩnh người Thái là tướng Ngải và tướng Khanh cùng trồng. Trải qua bao biến cố thăng trầm của lịch sử, cây cổ thụ vẫn vững chãi, như biểu tượng của tinh thần đoàn kết giữa người Thái, người Kinh và các dân tộc anh em trên mảnh đất Mường Thanh, tình đoàn kết giữa miền xuôi và miền ngược. Cạnh gốc đa cổ thụ là đền thờ Hoàng Công Chất cùng các bộ tướng. Đây là nơi để du khách dâng hương tỏ lòng thành kính và thành tâm khấn bái cầu xin an lành và những điều may mắn…

           Những năm qua, di tích Thành Bản Phủ - đền thờ Hoàng Công Chất đã từng bước được giữ gìn, bảo vệ và tôn tạo, đáp ứng nhu cầu tìm hiểu lịch sử, văn hóa của du khách trong và ngoài tỉnh. Đặc biệt, Lễ hội đền Hoàng Công Chất đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di sản phi vật thể quốc gia năm 2015. Lễ hội được tổ chức trong các ngày 24-25/2 âm lịch (ngày giỗ của thủ lĩnh Hoàng Công Chất) là sự kiện quan trọng nhất trong năm của đền.

(Chứng nhận Di sản Văn hóa phi vật thể cấp Quốc gia đối với Lễ hội Đền Hoàng Công Chất)

            Phần lễ trong Lễ hội đền Hoàng Công Chất diễn ra hết sức trang nghiêm, thành kính với những nghi thức linh thiêng được gìn giữ, truyền lại qua nhiều thế hệ. Mở đầu lễ hội là phần rước kiệu và màn tái hiện lịch sử, minh họa hình ảnh của tướng quân Hoàng Công Chất cùng tướng Ngải, tướng Khanh đánh đuổi giặc Phẻ, giải phóng Mường Thanh

(Màn rước kiệu, lễ vật chào mừng lễ hội)       

 (Màn múa rồng chào mừng Lễ hội)

(Chương trình nghệ thuật chào mừng Lễ hội)

(Đồng chí Trần Văn Hải - Chủ tịch UBND xã, Trưởng Ban tổ chức Lễ hội đánh trống Khai hội)

(Đọc Chúc văn giỗ Tướng quân Hoàng Công Chất)

(Đại biểu dâng hương tưởng nhớ Tướng quân Hoàng Công Chất) 

(Phần Tế lễ tưởng nhớ Công ơn Hoàng Công Chất)

Ngay sau phần lễ là không khí nhộn nhịp sôi động của các hoạt động văn hóa văn nghệ và các trò chơi dân gian truyền thống của đồng bào các dân tộc. Không khí thật sự sôi động với nhiều tiết mục như trình diễn trang phục dân tộc, múa hát, trò chơi dân gian như kéo co, nhảy bao bố, bịt mắt bắt vịt…. Bên cạnh đó, du khách sẽ được thưởng thức những món ăn dân tộc hay mua những sản phẩm địa phương như thổ cẩm, đan lát, sản phẩm lưu niệm…

(Các hoạt động văn hóa, thể thao và du lịch tại Lễ hội Đền Hoàng Công Chất)